Vanochtend stond ik in de sportschool. Ik ben er graag, het repetitieve van de bewegingen, de kleine overwinningen, het dagelijkse afspreken met jezelf. Iets ritualistisch. Terwijl ik bezig was belandde ik per toeval op mijn meest geluisterde playlist van 2021, en meteen was ik er weer. Die tijd. Het voelde als een tijdmachine die niemand heeft besteld.
Corona heeft een generatie getekend, dat weten we. Maar wat me vanochtend opviel is iets subtielers: het was een periode waarin de vanzelfsprekendheid van dingen verdween. Niet dramatisch, niet in één keer, maar geleidelijk. Vriendschappen die op een andere manier kwamen te liggen. Gewoontes die wegvielen en niet terugkwamen. Relaties die anders bleken dan gedacht. Niet omdat er iets kapotging, maar omdat de omstandigheden verschoven en daarmee alles wat daarop rustte.
Er waren ook mensen die dat bewust gebruikten. De lockdown als sociaal schoonmaakmoment, de aanleiding om bepaalde mensen gewoon even niet te zien, en de ontdekking dat dit verrassend goed beviel. Ik begrijp dat. Tegelijkertijd was er warmte, een overzichtelijkheid die ik niet had verwacht. De wereld kromp, en in dat kleine formaat werd soms zichtbaar wat eerder onzichtbaar bleef.
Als je een variabele in een formule aanpast, veranderen de andere mee. Corona was zo'n variabele. De geopolitieke onrust van nu is dat opnieuw, op andere schaal. Zelfde mechanisme: wat stevig leek blijkt dat niet te zijn.
Wat me bezighoudt is niet de kwetsbaarheid zelf, maar hoe we ermee omgaan. We leven in een tijdgeest die zelfredzaamheid verheerlijkt en pijn framed als iets wat je kunt optimaliseren. Een mindset, een methode, een app. Maar kwetsbaarheid laat zich niet optimaliseren. En de manier waarop we er collectief mee omgaan is ook niet hoopvol. Psychiater Jim van Os zei het onlangs scherp: "We zoeken op dit moment verbinding in een gemeenschappelijk vijandsbeeld. Dat is negatieve zingeving. Daar word je niet beter van." Dat raakt iets. Het verklaart de toon op sociale media, de verharding in het publieke debat, en het gemak waarmee nuance wordt ingeruild voor positie.
Van Os pleit al jaren voor rituelen als antwoord, niet religieus, maar als manier om je gedragen te voelen door iets groters dan jezelf. Gemeenschap, herhaling, betekenis. Hij verdedigt het biologisch: we zijn gevormd om samen naar een toekomst te zoeken en die met elkaar af te stemmen. En hij is er helder over wat er gebeurt als dat ontbreekt: "Als je in psychische nood zit is het heel moeilijk om daaruit te komen zonder een ander mens." Niet zonder een therapeut. Niet zonder een methode. Zonder een ander mens.
De sportschool vanochtend was dat voor mij, hoe banaal ook. De playlist ook. Kleine rituelen die je eraan herinneren dat je al eerder door iets heen bent gekomen, en dat je dat niet alleen hoefde te doen.
Want zijn we niet een beetje verleerd hoe te handelen als het leven ons kwetst, en zijn we eigenlijk nog bereid dat samen te doen?
Bronnen:
Jim van Os, in gesprek met KRO-NCRV De Verwondering, oktober 2025, en met The School of Life Amsterdam, 2022